راهنمای فائو برای شناسایی آبزیان خلیج فارس

با وجود علاقه گسترده به آبزیان خلیج فارس و دریای عمان، کتابهاب اندکی در این مورد به زبان فارسی و حتی انگلیسی وجود دارد که عمدتاً نیز به ماهیها پرداختهاند و درباره سایر آبزیان منابع مناسبی در دسترس نیست. عدم وجود منابع فارسی کافی و احساس کمبود در این زمینه، خصوصاً در طی سالهایی که به تدریس درس آبزیان در دانشگاه مشغول بودم، باعث شد تا کتاب حاضر را که یکی از منابع اصلی در زمینه آبزیان دریایی ماست، برای ترجمه انتخاب نمایم. کتاب حاضر گرچه دربردارنده تمام آبزیان منطقه از جمله اسفنجها و مرجانها نیست، ولی قسمت اعظم آبزیان را دربر میگیرد. بنابراین، مخاطبین اصلی این کتاب دانشجویان دوره کارشناسی رشتههای شیلات، جانورشناسی، زیستشناسی دریا و زیستشناسی به طور عام است و فرض بر این است که از اطلاعات پایه در حد جانورشناسی عمومی دانشگاهی برخوردار هستند. با این حال، این کتاب میتواند به راحتی مورد استفاده سایر علاقمندان به آبزیان دریایی نیز قرار گیرد. نام اصلی این کتاب «منابع زنده دریایی کویت، شرق عربستانسعودی، بحرین، قطر و امارات متحده عربی» از مجموعه کتابهای فائو تحت عنوان «راهنمای فائو برای شناسایی میدانی گونههای شیلاتی» میباشد. انتخاب این نام طویل و عریض احتمالاً از طرفی به خاطر پرهیز از بکار بردن نامهای جعلی خلیج فارس و از طرف دیگر مخالفت کشورهای عربی منطقه با استفاده از نام خلیج فارس بوده است که ما آن را در اینجا اصلاح کردیم! با اینحال، به خاطر الزامات بینالمللی، در متن کتاب از این شاخابه با نام خلیج فارس یاد کردهاند.

همچنین با وجود گذشت بیش از دو دهه از چاپ این کتاب، انتظار میرود تغییرات قابل توجهی در ردهبندی و نامگذاری موجودات صورت گرفته باشد. به خاطر حفظ نظم و ترتیب کتاب اصلی، ردهبندی موجودات به همان صورت باقی گذاشته شده، ولی نامهای جدید در زیر مستطیل نامهای قبلی آورده شده است تا هم صورت کتاب اصلی حفظ شود و هم خوانندگان در جریان تغییرات اسمی و نامهای جدید قرار گیرند. اغلب این تغییرات جزیی و در حد اصلاح املای نام، سال معرفی گونه و یا حذف و اضافه پرانتز دور نام معرف و سال آن بوده و برخی نیز تغییرات کلی در نام جنس میباشد. این اصلاحات بر اساس پایگاههای داده اینترنتی Fishbase، Marinespecies، Sealifebase و Catalogue of life صورت گرفته است. برای نامهای فارسی مورد استفاده در این کتاب از کتابهای فرهنگ نامهای گیاهان ایران، فرهنگ جامع اسامی ماهیان، اطلس خزندگان ایران، اطلس پرندگان ایران و اطلس پستانداران ایران نیز بهره فراوانی برده شده است. در واقع، این صرفاً ترجمه یک کتاب نیست، بلکه ضمن ترجمه، تا حدودی به روزرسانی و اصلاح نیز شده است. از نظر سطوح آرایهشناختی عالیتر نیز تغییرات بسیاری رخ داده که مهمترین آنها در بخش ماهیان است که بخش عمده کتاب را دربر میگیرد، و شامل ارتقای اغلب زیرراستههای راسته سوفماهیشکلان به سطح راسته، و ایجاد راستههای جدید برای برخی از خانوادهها و تغییر جایگاه ردهبندی آنها میباشد که همانطور که ذکر شد برای حفظ ساختار کتاب اصلی، این تغییرات اعمال نشده و خوانندگان را برای اطلاع بیشتر و به روزتر به Eschmeyer (2021) حواله میدهم.