اصول و روش های سیستماتیک فیلوژنی

امروزه علم سیستماتیک یا سامانهشناسی یا به عبارت دقیقتر بیوسیستماتیک، یکی از جذابترین و بحث برانگیزترین شاخههای زیستشناسی است. در گذشته قسمت اعظم کار یک سامانهشناس محدود به جمعآوری و نگهداری نمونهها بود. گرچه هنوز هم کلکسیونها جایگاه خاصی دارند، اما فقط مواد اولیه کار هستند. امروزه سیستماتیک نه تنها با بهره گرفتن از جدیدترین دستاوردهای سایر شاخههای زیستشناسی، از تشریح، بافتشناسی و رفتارشناسی گرفته، تا ژنتیک و علوم سلولی ملکولی و حتی علوم دیگری مثل آمار پیشرفته و علوم رایانه استفاده میکند، بلکه خود نیز شاهد تحولات و دگرگونیهای روزمره است. سیستماتیک برخلاف گذشته دیگر علمی راکد و کسل کننده محسوب نمیشود، بلکه علمی پویا، فنی و جذاب است. در این بین نقش مکتب فیلوژنی از اهمیت خاصی برخوردار است. این مکتب سیستماتیک را به صورت علمی قابل تکرار و عینی درآورده است. در این مکتب سیستماتیک یک علم است با تمام ویژگیهای علمی که از روش علمی به نتیجه میرسد، یک فن است نه هنر، عینی است نه نظری.

متأسفانه در ایران هنوز هم مانند قرون گذشته به این علم اهمیت لازم داده نمیشود و از پیشرفتهای اخیر این علم برکنار ماندهایم. مثلاً پس از 50 سال که از ظهور فیلوژنی میگذرد، معدود افرادی با آن آشنایی دارند و کمتر کسی آن را به کار میبرد. ترجمه این کتابچه گامی است در این راه. گرچه مقالات و کتابهای بیشماری پس از این کتاب به زبان انگلیسی چاپ شده و میشود، اما شاید کمتر کتابی به این سادگی مراحل عملی فیلوژنی را بیان کرده باشد، به ویژه که به عنوان کتاب کمک آموزشی برای "کارگاه آموزشی روشهای تبارشناسی" تهیه گردیده است. منابع گردآوری شده گرچه الآن قدیمی به نظر میرسند، اما مقالات کلاسیکی هستند و هنوز هم مرجع محسوب میشوند.

با وجود دشواری ترجمه چنین مطالبی و فقدان معادلهای مناسب فارسی، حداکثر سعی در رعایت امانت و حفظ اصالت متن به عمل آمده ولی برای بهبود کیفیت و رعایت استانداردهای امروزین چاپ کتاب، تغییرات مختصری صورت گرفته است. بدین منظور اشکال و جداول بازنگاری و شماره گذاری شده، اصطلاحات بیشتری در فصل چهارم آورده شده، و منابع ادغام و بازنویسی شدهاند. امید است همکاران، صاحب نظران، دانشجویان، و علاقمندان، اینجانب را از راهنماییها و نظرات خود بهرهمند سازند تا در کارهای آینده مورد توجه قرار گیرند.