اقتصاد سیاسی| رمون بار| (دو جلد)

مناسب برای مجموعه-داران اقتصاد و علوم اجتماعی؛ این نسخهٔ کامل دو جلدی با 1525 صفحه، دارای صفحات داخلی کاملاً تمیز و سالم، بدون مُهر کتابخانه و بدون هرگونه خط-خوردگی است. کتاب در وضعیت کیفی در حد نو نگهداری شده و از نظر سلامت ظاهری و محتوایی نمونه-ای بسیار مطلوب محسوب می-شود. آثار کلاسیک علوم انسانی در بازار کتاب دست-دوم معمولاً نه صرفاً بر اساس قیمت چاپ اولیه، بلکه بر پایهٔ عواملی مانند کمیابی، اعتبار علمی، جایگاه مترجم، و میزان نیاز پژوهشگران و علاقه-مندان تخصصی ارزش-گذاری می-شوند. این مجموعه از منابع مهم اقتصاد سیاسی به شمار می-آید و برای کتابخانه-های شخصی، پژوهشگران اقتصاد، علوم اجتماعی و تاریخ اندیشهٔ اقتصادی انتخابی ارزشمند است.

بار تلاش میکند اقتصاد را نه به-عنوان مجموعه-ای از فرمول-ها و تکنیک-های منفرد، بلکه به-عنوان دانشی منظم دربارهٔ فعالیت اقتصادی انسان، تولید، مبادله، توزیع، مصرف، بازار، پول، دولت و ساختار-های اقتصادی توضیح دهد. نخستین جلد کتاب در سال 1956 توسط انتشارات دانشگاهی فرانسه (PUF) منتشر شد و 604 صفحه داشت؛ اثر از همان ابتدا در مجموعهٔ دانشگاهی Thémis قرار گرفت و در چاپ-های متعدد ادامه یافت.

یکی از ویژگی-های مهم کتاب، ترکیب آموزش نظری با نگاه تاریخی و ساختاری-ست. بار فقط نمی-گوید یک مفهوم اقتصادی چیست؛ می-کوشد نشان دهد این مفهوم چگونه در تاریخ علم اقتصاد شکل گرفته و چه جایگاهی در دستگاه کلی اقتصاد دارد. در چاپ-های بعدی، مباحثی دربارهٔ موضوع و روش علم اقتصاد، تاریخ اندیشهٔ اقتصادی، مدل-های اقتصاد کلان و ماهیت قوانین اقتصادی نیز به ساختار کتاب اضافه شد. این ویژگی باعث می-شود کتاب بیشتر شبیه یک «نقشهٔ جامع» برای فهم اقتصاد باشد تا یک کتاب آموزشی محدود به یک شاخه.

نکتهٔ مهمتر، تداوم و بازنگری اثر است. کتاب بار در طول چند دهه بارها تجدید چاپ و بازنویسی شد؛ برای نمونه، چاپ 1997 جلد اول با همکاری فِردریک تولون به چاپ پانزدهمِ بازنگری-شده رسید و 675 صفحه داشت. بنابراین با اثری رو-به-رو نیستیم که صرفاً یک بار نوشته شده و سپس کنار گذاشته شده باشد؛ بلکه کتابی است که در تاریخ آموزش اقتصاد فرانسه جایگاه یک متن مرجع و دانشگاهی پیدا کرده است.

از این منظر، قیمت بالای برخی نسخه-های «اقتصاد سیاسی» قابل فهم-تر می-شود. قیمت کتاب تنها تابع تعداد صفحات نیست؛ کمیابی چاپ خاص، سال انتشار، وضعیت فیزیکی، ویرایش، صحافی و ارزش مجموعه-ای آن نیز تأثیر دارد. خودِ کتاب نیز از نظر فیزیکی حجیم است: نسخه-های قدیمی در دو جلد منتشر شده-اند و برخی چاپ-ها مجموعاً بیش از 1500 صفحه دارند. 

حتی جالب-تر اینکه قیمت کتاب در زمان خود نیز مسئله-ای جدی بوده است؛ Le Monde در سال 1976 گزارشی با عنوان «قیمت بار» منتشر کرد و افزایش محسوس قیمت دو جلد کتاب را ثبت کرد. بنابراین گران بودن برخی نسخه-ها صرفاً پدیده-ای مربوط به بازار امروز کتاب-های قدیمی نیست.

در پایان، ویژگی متمایز «اقتصاد سیاسی» ریمون بار در جامعیت، سازماندهی نظام-مند، استمرار تاریخی و حجم علمی آن است. اگر هدف خواننده فقط یادگیری چند مفهوم مقدماتی اقتصاد باشد، کتاب-های جدیدتر و کوتاه-تر انتخاب-های مناسب-تری هستند. اما برای کسی که می-خواهد با یکی از مهم-ترین سنت-های آموزش دانشگاهی اقتصاد در فرانسه آشنا شود، این کتاب ارزش دیگری دارد: خودِ کتاب بخشی از تاریخ اندیشه و آموزش اقتصادی است. به همین دلیل، قیمت یک نسخهٔ کمیاب و سالم از آن را باید تا حدی قیمتِ یک اثر مرجع تاریخی دانست، نه صرفاً قیمت چند صد صفحه کاغذ.
 

اقتصاد سیاسی رمون بار شامل شش گفتمان اصلی-ست:

1. اقتصاد سیاسی بهمثابه علم اجتماعی: تعریف اقتصاد به-مثابه علم تخصیص منابع کمیاب در بستر اجتماعی و تاریخی، نه صرفاً تکنیک بازار.

2. تقاطع نظریه خالص، تاریخ و نهادها: روش ترکیبی بار که سه لایه نظریه، تاریخ و نهاد را هم-زمان در خود جای می-دهد.

3. کثرتگرایی مکاتب: تحلیل توزیع از زوایای کلاسیک، مارکسیستی، حاشیه-گرایانه و کینزی، بدون تقلیل به یک مکتب.

4. مقایسه نظام-های اقتصادی: مقایسه سرمایه-داری و اقتصاد برنامه-ریزی-شده به-عنوان روش تحلیلی.

5. بازار، دولت و نهادها: دیدگاه نهادگرایانه که بازار را بدون نهاد و قواعد تصور نمی-کند.

6. تکنیک-های کمی مدرن: ورود حسابداری ملی، ماتریس لونتیف و برنامه-ریزی خطی.

سپس چرخش از متون معمولی (لحن، ادغام نظریه و تاریخ، رویکرد پداگوژیک، مقایسه نظام-ها) و در پایان چهار دلیل ماندگاری کتاب (پلی میان کلاسیک و مدرن، سند اقتصاد مختلط پس از جنگ، اقتصاد به-مثابه علم قدرت و توزیع، و ابزار نقد اقتصاد معاصر) را تحلیل کرده است.

بار در این کتاب، به-جای انتخاب یک مکتب و تقلیل دیگران به آن، استراتژی «قرینهسازی مکاتب» را پیش می-گیرد. در جلد دوم، توزیع درآمد نه از زاویه یک نظریه واحد، بلکه از چهار زاویۀ کلاسیک (اسمیت-ریکاردو-میل)، مارکسیستی، حاشیه-گرایانه و کینزی تحلیل می-شود. این کثرت-گرایی، یک انتخاب زیبایی-شناختی نیست؛ بلکه موضع معرفت-شناختی است: بار با این کار استدلال می-کند که مکانیسم-های توزیع، قیمت و تولید، بیش از آن-که توسط یک پارادایم توضیح-پذیر باشند، پدیده-ای چندبُعدی-اند که هر مکتب فقط بُعدی از آن را آشکار می-کند. این موضع، در فضای آکادمیک فرانسۀ آن دوران که هنوز میان «مدرسۀ ریاضی» (والراس-کورنو) و «مدرسۀ تاریخی-نهادگرا» (پرو، دونیز) تقسیم شده بود، از اساس گامی نو بود. (لوموند-8 دسامبر 1955) 

اما نکتۀ مهمتر، رابطۀ میان این کثرتگرایی نظری و سیاست عملی بار است. وقتی بار بعدها به-عنوان نخست-وزیر فرانسه «پلان بار» (1976) را اجرا کرد، سیاست او نه کینزی خالص بود و نه نئولیبرالِ آمریکایی؛ بلکه «اقتصاد اجتماعی بازار» به سبک آلمانی-فرانسوی بود: مدلی که در آن بازار، رقابت، ثبات پولی و مداخلۀ تنظیم-کنندۀ دولت همزمان مشارکت داشتند (ویرایش-های سوربن-پلان بار-1976). این پیوستگی، تصادفی نیست: کتاب درسی بار، چارچوب فکری این سنتز عملی را از پیش ایجاد کرده بود. همان کثرت-گرایی که در توزیع به کار می-رفت، در سیاست به «ترکیب ابزارهای مکمل» بدل شد.

میراث بار دو وجه دارد: از یک-سو، یادآور دوره-ای است که اقتصاد هنوز تخیل وسیعِ سیاسی-اجتماعی خود را از دست نداده بود؛ از سوی دیگر، نشان-دهندۀ محدودیتِ سنتزهای مکتبی است که بدون مواجهۀ صریح با تناقض-های بنیادین، به هم-زیستی سطحی بسنده میکنند. ارزش پایدار کتاب، نه در مدل-های فنی آن، بلکه در این تنش بین وسعت نگاه و عمق نقد است.