اخبار الحلاج / ماسینیون / فضایلی

چاپ 1378

کالینگور روکش دار 

أخبار الحلاج یا «مناجیات الحلاج»، تحقیق ایرانشناس و اسلامشناس فرانسوی لویس ماسینیون (درگذشته 1963م) و پول کراوس اتریشی (درگذشته 1944م)، از قدیمیترین آثار در رابطه با سیره حسین بن منصور حلاج بغدادی (متوفی 309ق) است. نویسنده این اثر، مجهول است. در انتهای کتاب، «قصة حسین الحلاج و تاریخ الحلاج المأخوذ من تاریخ بغداد» تحقیق لویس ماسینیون نیز آمده است.

کتاب اخبار حلاج، در اصل کتابی است از روی چند نسخه از متون کهن، که درونمایه اصلی آنها یکی است. نویسنده کتاب مشخص نیست، اما شواهد و اسناد موجود حاکی از وجود چنین کتابی است. در ابتدای کتاب اخبار حلاج، ماسینیون شش روایت نقل میکند، که همگی شاهد و گواه بر وجود این نسخه خطی قدیمی در باب حلاج است. هرچند این روایت اقوال ضد و نقیضی درباره نویسنده کتاب بیان میکند، اما این روایات سند قوی بر موجودیت این کتاب است. علاوه بر شش روایت ابتدای کتاب، اخبار حلاج شامل 74 بند است که 6 بند الحاقی نیز دارد. شش بند الحاقی در باب پارهای از سخنان حلاج به نقل از کتاب «طبقات الصوفیة» ابوعبدالرحمن سلمی (412-325ق)، عارف و نویسنده مشهور نیشابوری است. درونمایه کتاب اخبار حلاج پند، گفتگو، دعا و مناجات، روایت نثر و شعر است. این بندها همگی روایتگونه است که از راویان مختلف روایت شده است. کتاب دوم با ذکر داستان حلاج و اینکه مادرش نذر کرده بود که او را به خدمت جنید بغدادی درآورد، آغاز شده است. لویس ماسینیون حکایات حلاج را از کتاب تاریخ بغداد گردآوری و در 47 بند ارائه کرده است. در بند 33 از این کتاب سخنی از حلاج پیش از به دار آویختن وی ذکر شده که اعتقاد او را به قضا و قدر الهی بیان میکند: «او به خواهرش گفت: خواهرم این حکم الله تعالی است که مفری از قضا و قدر او نیست. کسی که لقای الهی را دوست بدارد، خداوند نیز لقای او را دوست دارد و کسی که لقای پروردگارش را دوست نداشته باشد، خداوند نیز ملاقات با او را دوست ندارد و من لقای پروردگارم را دوست دارم و...»