زندگی خصوصی کاترین کبیر

جورج پی بادی گوچ
ذبیح الله منصوری

«زندگی خصوصی کاترین کبیر» اثری است که به قلم جرج پیبادی گوچ نگاشته شده و با ترجمه و اقتباس خواندنی ذبیحالله منصوری در اختیار مخاطبان فارسیزبان قرار گرفته است. این کتاب روایتی جذاب و داستانگونه از زندگی یکی از مقتدرترین و در عین حال پرحاشیهترین زنان تاریخ جهان، یعنی کاترین دوم مشهور به کاترین کبیر، ارائه میدهد و خواننده را به درون دربار پرآشوب امپراتوری روسیه در قرن هجدهم میبرد.
کاترین کبیر که در ابتدا شاهزاده خانمی آلمانی به نام «سوفی» از درباری کوچک در زربست بود، با توصیهی فردریک پادشاه پروس و بلندپروازیهای مادرش شاهزاده خانم یوهان برای ازدواج با پتر سوم، ولیعهد روسیه و برادرزادهی امپراتریس الیزابت، راهی این کشور پهناور شد. ورود او به روسیه، نقطه آغاز زندگی پرفرازونشیب زنی بود که سرنوشتی بزرگ برای خود رقم زد. پتر سوم، مردی ضعیفالنفس، ناآگاه و بیخرد بود که پس از رسیدن به سلطنت، با تصمیمات غیرمنطقی و ابلهانه خود، نارضایتی گستردهای در میان مردم و درباریان ایجاد کرد. کاترین که زنی با ارادهای پولادین و ذکاوتی سرشار بود، از این نارضایتی عمومی بهره برد و با طراحی و اجرای یک کودتای دقیق به کمک برادران اورلوف، همسرش را از قدرت خلع و خود به عنوان امپراتریس روسیه تاجگذاری کرد. دوران سلطنت طولانی کاترین کبیر (از 1762 تا 1796 میلادی)، دورانی دوگانه و پرتناقض در تاریخ روسیه محسوب میشود. از یک سو، او با انجام اصلاحات گسترده اقتصادی و سیاسی به سبک اروپایی و پیروزی در جنگهای بزرگ، روسیه را به کشوری قدرتمند، متمدن و دارای نفوذ در معادلات جهانی تبدیل کرد. این عصر طلایی، دستاوردهای چشمگیری در زمینههای مختلف به همراه داشت. اما از سوی دیگر، کتاب به نیمه تاریک و زندگی خصوصی کاترین میپردازد و نشان میدهد که چگونه او در گرداب هوسرانی، ولخرجیهای افسانهای و تجملگرایی غرق شد. کاترین ثروت عظیم کشور را صرف لباسها، جواهرات و معشوقههای متعدد خود مانند پوتمکین، اورلوف، لانسکویی و دیگران میکرد، در حالی که بخش عظیمی از مردم روسیه در فقر و تنگدستی شدید روزگار میگذراندند. نویسنده نشان میدهد در این دوران، اصول انسانی اغلب زیر پا گذاشته میشد و جاهطلبیهای ملکه، یکی از سیاهترین ادوار را برای رعایای محروم رقم زد. در نهایت، این زن مقتدر در تنهایی و انزوا چشم از جهان فروبست. جرج پیبادی گوچ در این اثر نهتنها به سیر صعودی قدرت کاترین میپردازد، بلکه خواننده را با رنجها و مصیبتهای مردم عادی روسیه نیز آشنا میکند. ترجمه این اثر توسط ذبیحالله منصوری با سبک خاص و داستانپردازانهی خود که همواره مورد توجه خوانندگان ایرانی بوده، روایتی پرکشش و رمانگونه است. مطالعه این کتاب به تمامی علاقهمندان به رمانهای تاریخی، تاریخ روسیه، و سرگذشت شخصیتهای تأثیرگذار و قدرتمند زن پیشنهاد میشود.