یادداشت های زیرزمینی داستایوفسکی

کتاب یادداشت های زیرزمینی در سال 1864 در سنپترزبورگ به زبان روسی منتشر شد و بسیاری آن را نقطهی عطفی در کارنامهی فئودور داستایفسکی میدانند. این اثر کوتاه، هم از نظر موضوع و هم شیوهی روایت، جایگاهی خاص در تاریخ ادبیات دارد. از منظر ژانر، کتاب یادداشتهای زیرزمینی را میتوان در مرز میان رمان کوتاه و رسالهی فلسفی دانست. بخش نخست بیشتر بهصورت یک مونولوگ فلسفی است که مردی گمنام، معروف به مرد زیرزمینی، دربارهی خودش و جهان سخن میگوید. او بر ضد عقلگرایی و جبرگرایی زمانه میشورد و ارادهی آزاد انسان را ــهرچند به رنج و ویرانی منجر شودــ بر هر منطق و نظام عقلانی ترجیح میدهد. بخش دوم اما روایتی داستانیتر دارد و در آن، برخوردهای این شخصیت با اطرافیانش و بهویژه با دختر جوانی به نام لیزا، به نمایش گذاشته میشود.