جام عروس خاوری (شرح شش قصیده از دیوان خاقانی)

کتاب «جام عروس خاوری»

(شرح شش قصیده از دیوان خاقانی)

نوشتهٔ دکتر معصومه معدن کن

نو و ورق نخورده مانده از سال چاپ، بسیار کمیاب

انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول 1387

جلد شومیز، قطع وزیری، 324 صفحه، کاغذ سفید

_____
کتابی برای شناختِ یکی از دشوارترین و درخشانترین قلمروهای شعر فارسی؛ شرحی پژوهشگرانه بر شش قصیده از خاقانی شروانی، شاعری که بسیاری او را پیچیدهترین قصیدهسرای زبان فارسی دانستهاند.

خاقانی از آن دسته شاعرانی است که تقریباً هیچ خواننده ای نمیتواند بدون آمادگی و آشنایی قبلی به جهان شعر او وارد شود. تراکم شگفت آور اشارات تاریخی، قرآنی، نجومی، پزشکی، فلسفی و دینی در کنار زبان فشرده و تصویرسازی های کم نظیر، قصاید او را به یکی از دشوارترین متون ادب فارسی بدل کرده است. از همین رو، سنت شرح نویسی بر آثار خاقانی سابقه ای طولانی دارد و هر پژوهش جدی در این حوزه با استقبال اهل ادب روبرو میشود.

«جام عروس خاوری» حاصل سالها پژوهش دکتر معصومه معدن کن دربارهٔ شش قصیدهٔ برجسته از دیوان خاقانی است. نویسنده در این کتاب تنها به توضیح واژگان و ترکیبات بسنده نمی کند، بلکه لایه های گوناگون متن را می گشاید؛ از منابع تاریخی و روایی گرفته تا اشارات دینی، اسطوره ای و ادبی که در تار و پود ابیات تنیده شدهاند.

اهمیت اثر در آن است که خواننده را با شیوهٔ اندیشیدن خاقانی آشنا می کند. بسیاری از دشواری های شعر خاقانی نه از غرابت زبان، بلکه از گستردگی دانش و فرهنگ نهفته در پسِ هر بیت ناشی می شود. این کتاب نشان می دهد که چگونه یک قصیدهٔ خاقانی می تواند محل تلاقی تاریخ، کلام، عرفان، پزشکی، نجوم و ادب عربی باشد.