شیره قاسنی (باریچه یا بالامبو) 5 گرم

بالامبو(باریجه ) از مهمترین گیاهان صنعتی در ایران بشمار میرود و در میان اقلام صادراتی گیاهان دارویی مقام اول را داراست. الئوگم رزین باریجه در صنایع دارویی، بهداشتی، آرایشی، دخانیات و عطر سازی در دنیا استفاده فراوان دارد و همچنین این گیاه بهعنوان مقوی معده ونیز ترمیم کننده زخمهای سطح بدن مصرف سنتی دارد. در این تحقیق ترکیبهای شیمیایی اسانس صمغ و بذر باریجه مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفته است.به منظور بررسی اسانس صمغ و بذر، گیاه از شمال تهران جمعآوری گردید. استخراج اسانس از صمغ به روش تقطیر با بخار آب و از بذر به روش Clevanger انجام گردید. نتایج بدست آمده نشان داد که از میان 19 ترکیب شناسایی شده در در صمغ که 98% وزن اسانس را تشکیل میدادند, ترکیبهای 1, 3, 5-Undecatriene, Myrcene , β-pinene ,Delta-3-carene α-pinene, ترکیبهای عمده اسانس را تشکیل میدهند. در اسانس بذر باریجه 20 ترکیب شناسایی شد که 99% وزن اسانس را تشکیل میدادند و ترکیبهای, β-pinene α-pinene, Delta-3- carene بالاترین مقدار را در میان ترکیبهای اسانس دارا بوده اند.

باریجه (Ferula gummosa Boiss) کما(Ferula) گونهای از خانواده چتریان بوده در مناطق مختلف ایران به آن باریجه، بالیجه، بالنبو، بالامبو، کما، اشق و در کتب قدیم انجدان و بارزد و به عربی قنه و در ترکی و کردی قاسنی و قاصنی گفته میشود .گیاهی چند ساله با بلندی تا 2 متر، دارای ریشه ضخیم و گوشتدار، بوده و دارای 4-2 انشعاب اصلی است که معمولآً به صورت دو انشعاب که یکی طویل تر از دیگری دیده میشود. ریشههای فرعی برروی سطح غده و انشعابهای آن قرار دارد.
برگها به شدت بریده و ریش، برگهای پایینی یا بن رستها بسیار طویل، تقریباً 30 سانتیمتر (مجموع پهنک و دمبرگ) با تقسیم 6 میلیمتری کرکینه پوش، متمایل به خاکستری، با 4 بار تقسیمات شانهای عمیق، با تقسیمات ابتدایی و ثانوی دمبرگدار و تخم مرغی، کوچک، بسیار کوتاه و تنک، دور از هم، خطی تار ابریشمی و کامل یا سه بخشی میباشند. ساقهها تحلیل یافته و به غلاف پهن دراز، نوک تیز و بی دوام تبدیل شده، گل زرد رنگ،با گلبرگهای بدون کرک، مجتمع در چترهای دارای 6 تا 12 پرتو، فاقد گریبان دارای دمگل بسیار کوتاه و ضخیم میباشد. میوه پهن، بیضوی یا دراز، با حاشیهای کمی باریکتر از بخش محتوی دانه، پرهها یا تیغههای پهلوییها کمی برجسته، سطح پشتی شامل مجرای ترشحی متورم، ولی سطح الصاق فاقد آن است میوه آن را فندقه یا مریکارپ گویند. این گیاه در بخشهایی از البرز به ویژه منطقه لار, فیروز کوه و اطراف مشهدوکوههای تفرش دراستان مرکزی پراکندگی وسیع دارد. از ساقه آن در اثر نیش حشرات شیرابهای خارج میشود که با نامهای اشکی و تودهای در بازار ارائه میگردد. تمام بخشهای گیاه از جمله صمغ و بذر گیاه دارای بوی تند و نافذ است. (1-4)
ترکیبهای شیمیایی مختلف از جمله ترپنویید ها، مخلوط استرهای عطری، اسیدها و الکلهای ترپنی و سزکوییترپنهای لاکتونی، در انواع مختلف فرولاها یافت میشود که دارای اهمیت در صنایع عطر سازی و میباشند. در لاتکس باریجه 63-75 % رزین و
10-5/19 % درصد اسانس و 5-10 % صمغ یافت میشود. طعم آن گس و تلخ و گزنده با بوی قوی و نامطبوع بود (5-9) و فاقد آلکالویید و ترکیبهای فنلی است و آزمون ساپونین و تانن آن مثبت میباشد(6). شیرابه باریجه در آب به صورت شیرابه در آمده و در الکل 90% تا حدود زیادی حل میشود(10).

خواص بالامبو

طبع آن خیلی گرم وخشک است

این گیاه خواص طبی معجزه آسایی داردکه کاربرد طب سنتی آن را بیش از پیش مینماید 

خواصی مانند مسکن قوی برای دردهای استخوانی وضدتشنج  همچنین نیروبخش وقاعده آور ورفع بیماریهای رحم

بالامبو بصورت ترشی بسیار اشتها آور است.شیره بالامبودارای قدرتی خارق العاده درتسکین دردهای موضعی میباشد

مصرف آن با عسل کمک کننده خرد کردن و دفع سنگ کلیه و مثانه و تسهیل زایمان سودمند است. اگر مخلوط با سرکه رقیق مصرف شود برای خارج کردن جنین مرده نافع است و اگر با آب مصرف شود برای رفع سوزش مجاری ادراری و درمان بواسیر مفید است.لازم به ذکر است که مصرف ساقه بالامبوبهعلت وجود ماده لاتکس درآن میتواند مشکلات گوارشی مانند سوزش معده حتی در مواردی چسبندگی روده  ایجاد نماید به گفته متخصصین طب سنتی مصرف بالامبو برای افرادی که طبع گرم دارندمفید نیست

کاربرد بهداشتی و آرایشی

بالامبو در تهیه عطر و ادوکلن مصرف فراوانی در کشورهای مختلف جهان دارد. باریجه یک ماده مهم در تثبیت عطرها است و در فرآورده های آرایشی و بهداشتی نیز مورد مصرف می باشد. مصارف صنعتی باریجه در تهیه نوعی چسب مخصوص (چسب الماس) است.

مصرف غذایی

امروزه بالامبو بیشتر بعنوان طعم دهنده در محصولات غذایی مانند نوشابه های غیر الکلی و فرآورده های گوشتی و یا معطر کننده مصرف دارد. بنابر اعتقاد دامداران مصرف بوتۀ باریجه بوسیله حیوانات اهلی در تولید شیر آنها مؤثر است لذا در افزایش شیر می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

مواد و روشها

الف جمعآوری گیاه و استخراج اسانس
تهیه نمونه گیاهی و جمعآوری بذر از شمال استان تهران (منطقه سد لار) در دو فصل مختلف به منظور بررسی اسانس صمغ و بذر انجام گرفت. استخراج اسانس از صمغ به روش تقطیر با بخار آب(Steam (distillation و از بذر به روش Clevanger صورت پذیرفت، مدت زمان لازم برای اسانسگیری صمغ 90 دقیقه و در بذر 3 ساعت ثبت شد، بدین معنی که پس از طی زمان مذکور هیچ گونه افزایشی در مقدار اسانس مشاهده نگردید .

ب جداسازی و شناسایی ترکیبهای تشکیل دهنده اسانس
پس از استخراج اسانس مقادیر بسیار جزیی آب موجود در آن بهوسیله سولفات سدیم جذب و اسانس پس از عبور از کاغذ صافی بهصورت خالص بدست آمده نگهداری اسانس در ظرف تیره و مخصوص در یخچال انجام پذیرفت .جهت شناسایی از دستگاه GCو GC/MS استفاده گردید.
اسانس در محلول دی کلرو متان رقیق شده و جهت تهیه کروماتوگرام و طیفهای جرمی یک میکرو لیتر از آن به گاز کروماتوگراف واریان 3400 تواُم شده با طیف سنجی جرمی، ستون DB-1 به طول 60 متر و قطر 250 میکرومتر که ضخامت لایه فاز در آن25/. میکرومتر است، تزریق شد. برنامهریزی حرارتی از 50 تا 270 درجه سانتیگراد با سرعت 4 درجه در دقیقه، درجه حرارت محفظه تزریق 280 درجه سانتیگراد، درجه حرارت ترانسفرلاین 290 درجه سانتیگراد با استفاده از گاز هلیوم بعنوان گاز حامل . شناسایی ترکیبها با استفاده از مؤلفههای مختلف از جمله زمان باز داری، اندیس کواتس، مطالعه طیفهای جرمی نمونه و مقایسه این طیفها با طیفهای جرمی و اندیس کواتس ترکیبهای استاندارد و همچنین اطلاعات موجود در کتابخانههای مختلف موجود در رایانه دستگاه GC/MS صورت پذیرفت.
بحث و نتیجهگیری
کلیه ترکیبهای تشکیل دهنده اسانس همراه با در صد نسبی و اعداد کواتس و همچنین مقایسه کیفی و کمی ترکیبهای تشکیل دهنده این گونه در جدول شماره 1 قابل مشاهده میباشد. نتایج بدست آمده نشان داد که از میان 19 ترکیب شناسایی شده در صمغ که 98% وزن اسانس را تشکیل میدادند. 1, 3, 5-Undecatriene (1.7%), Myrcene(2%) , β-pinene(55%) ,Delta-3-carene (10%) α-pinene(8.2%), ترکیبهای عمده اسانس را تشکیل میدهند. در اسانس بذر باریجه 20 ترکیب شناسایی شد که 99% وزن اسانس را تشکیل میدهند. ترکیبهای (79%), β-pinene (1/6% α-pinene (
و) Delta-3- carene4%) بالاترین مقدار را در میان ترکیبهای اسانس دارا بوده اند.
حا